Catalog

Aydın Büke’den “Beethoven Müziğin Dönüm Noktası” lenir. Haydn, Beethoven’i öğrencisi olması için Viyana’ya davet ediyor. Hatta Kont Waldstein, Viyana yolun daki Beethoven’a yazdığı mektupta ‘Devrimci bir dehaydı, “Mozart’ın ruhunu, Haydn’ın elinden alın” diye yazar. Sonucu biliyoruz! Haydn’ın (Joseph) Mozart’ın (Wolfgang Amadeus) en azından yaşadıkları kralları bile takmadı!’ ortamdaki müzik dünyasını bilmeden Beethoven’ın nasıl ortaya çıktığı anlamak zordur. Beethoven’in zaten asıl dehası ve büyüklüğü de böyle iki dev besteciyle aynı çağ içinde yaşayıp bu kadar ayrı bir şey çıkarabilmesi, taklit Bugüne dek kaleme aldığı Wolfgang Amadeus Mozart, Frèdèric etmekle vakit kaybetmeyip özgün eserler yaratabilmesinde yatıyor. Chopin, Clara ve Robert Schumann’ın yaşamöykülerinde, 1700’lerin başından, 1800’lerin sonuna dek geçen süreyi ayrıntılı olarak inceleyen Aydın Büke, yeni kitabı “BeethovenMüziğin Dönüm Noktası”nı, bestecinin dünyasını ve içinde yaşadığı toplum yapısını da göz özünde bulundurarak yazdı. Önemli kaynaklar ışığında Haydn’ın öğrencisi de oluyor ama çok anlaşamıyorlar. Zaman zaman. Haydn’ın Beethoven’e asıl öğrettiği şeyler kendi besteleri ve o dönemin müziği. Zamanla daha ötesini yapmak istiyor Beetho kitabı aynı zamanda Ludwig van Beethoven’in yaşamöy ven ve kendinden çok emin. Kaldı ki küsünün izleğinde, dünya tarihinin dönüm noktalarına denk düşen çağının sosyopolitik bir dönem incelemesi niteliğinde. Büke’yle “BeethovenMüziğin Dönüm Noktaları” Haydn’a belli bir tecrübe birikimiyle gidiyor, çeşitli besteleri var, sıfırdan başlamıyor. adlı incelemesini konuştuk. “ÜÇ PİYANO SONATI ‘YENİ BİR DİNİN KURULUŞU’ DİYE r Gamze AKDEMİR larından özellikle “Egmont” oyunu için NİTELENİR” B eethoven’in yaşadığı çağ, sosyopolitik kırılmalarla dolu. Bu kırılmaları da yazı müzikler yazması isteniyor. Şiirleri üzerine ‘lead’ler besteliyor. “GOETHE’YLE TANIŞMALARI TAM BİR HAYAL KIRIKLIĞI!” Çok önemli üç piyano sonatını Haydn’a ithaf ediyor da bir yandan. Tabii, kızıyor falan ama saygı duyuyor. O üç piyano sonatını yorsunuz. Goethe ile birbirleri hakkındaki ilk 1796’da Opus 2 olarak yayınlıyor; Tabii, 1770’den 1820’ye kadar izlenimleri de ilginç. ‘Fa Minör (Op.2, No. 1)’, ‘La Majör yaşıyor. Yıkılış, kuruluş değişimleri ve sancılarının söz konusu bir dönem. 19 yaşındayken Fransız Devrimi oluyor. Avrupa’nın savaşlar içinde olduğu ve devrim sonrası karışıklıkları yaşadığı dönemde de 22 yaşında. Aynı yıl yani 1792’de doğup büyüdüğü Bonn’dan Viyana’ya o çarpışmaları ensesinde hissederek gidiyor. Zaten Fransız Devrimi sonrasında ta 1815’teki Viyana Kongresi sonuçlanıncaya kadar Avrupa uzunca bir süre sık aralıklarla savaş, çarpışma, ayaklanma halini yaşıyor. Kulaklarında sürekli savaşın sesi var. Hayatının ortasında, 1806’da, Kutsal Roma Germen İmparatorluğu dağılıyor yerine AvusturyaMacaristan İmparatorluğu kuruluyor. Evet, karşılıklı tam bir hayal kırıklığı yaşıyorlar. Karakterleri çok zıt. 1812’de tanışıyorlar. Goethe 1749 doğumlu ve hem yapısı ve doğup yetiştiği dünya itibarıyla da Beethoven’den çok farklı. Kendini eskiye daha yakın görüyor. Beethoven ise çok daha ilginç, ayrıksı bir kişilik. Ayrıca zaman zaman ters, zor biri. Fakat Goethe’yle birbirlerine büyük saygı duyuyorlar. Beethoven, Goethe’den, tanışmalarından önce bile “ulusun başöğretmeni olması gereken şair” diye söz ediyor. Goethe’nin müziğe özellikle yaşayan bestecilere karşı ilgisi çok fazla değil ayrıca yerleşik düzene saygısını hep korumuş biri, devrimci ruhu yok. Beethoven ise kralları bile takmayan, devrimci ruhu yüksek Bir besteci için en olmayacak şey. Tabii, hayatını zehir ediyor. 1796 Şubatı’nda Beethoven, Prens Lichnowsky ile Prag’a doğru yola çıkıyor. Güzergâhları Prag, Dresden, Leipzig ve Berlin. Dönüşünde ağır hastalanıyor. Tifüs olduğu sanılıyor. Duyma sinirlerinde ilk o zaman hasar oluşuyor. Hayatının sonlarına doğru ise konuşma kâğıtlarına, defterlerine geçecek denli kötüleşiyor. “MOZART’IN RUHUNU, HAYDN’IN ELİNDEN ALDI!” (Op.2, No. 2)’ ve ‘Do Majör (Op. 2, No. 3). Piyano dağarında yeni bir sayfa açmakla niteleniyor. 19. yüzyılın ünlü piyanist ve orkestra şefi Hans von Bülow, Bach’ın iki defter halinde yazdığı, “İyi Düzenlenmiş Klavye” adlı 48 prelüd ve füg’lük olağanüstü yapıtını kutsal kitabın Eski Ahit bölümüne benzetirken; Beethoven’in yaşamı boyunca bestelediği ve Opus verdiği otuz iki tane piyano sonatını ise yine Kutsal Kitap’ın “Yeni Ahit” bölümüne benzetiyor ve Beethoven’ın o üç sonatını da piyanistler için “yeni bir dinin kuruluşu” diye niteliyor. Beethoven’in opus numarası vermeye değer görmediği ise bir sürü çeşitlemesi de var. Mozart’la tanışmaları konusunda “KANT, SCHILLER VE GOETHE’YE BÜYÜK İLGİSİ VAR” Devrime ve edebi yapıtlara ilgisi giderek artan Beethoven, kimleri okuyor ve neler esinliyor? 1780’lerin sonuna doğru felsefe ve bir adam. Biri çok daha köklerine bağlı, öbürü devrimci. Bir de Goethe’yle karşılaştıkları dönem Beethoven’in duyma yetisini iyice yitirdiği bir dönem. Anlaşma sorunları da var. Haydn ve Mozart’ı da Beethoven’e koşut okuyoruz. Müzik tarihinde Birinci Viyana Okulu diye adlandırdığımız HaydnMozartBeethoven doğum tarihine göre sıralanır hep bir solukta söy neden rivayet muhtelif? 1787’nin bahar aylarında daha 17 yaşındayken, Bonn’da çalıştığı dönemde, Mozart’tan ders almak isteğiyle Viyana’ya gidiyor. Viyana’da bir süre kaldıktan sonra temmuz ayında, anne sinin ağır hasta olduğu haberini edebiyat dersleri almak için Bonn’da alınca apar topar Bonn’a dönüyor. yeni kurulan üniversiteye kaydolu Bu konudaki tüm tezlere yer ver yor. Orada ders verenlerin pek çoğu dim kitapta. Aydınlanma fikirlerine yakın, Fran Bir rivayete göre Beethoven, sız Devrimi’ni destekleyen insanlar. Mozart’a gidip yanında çalıyor Beethoven, Kant’ın (Immanuel) dü ve Mozart da yanındakilere “Bu şünceleriyle buluşuyor burada. Aynı çocuğa dikkat edin, ileride herkes şekilde din adamı olmasına karşılık bundan bahsedecek” diyor. Keşke devrimci düşüncelere destek veren, böyle bir şey olmuş olsa, keşke müziğin ve besteciliğin temel kural karşılaşmış olsalar. larını öğrendiği öğretmeni Eulogius Beethoven’in daha sonraki Fotoğraflar: Uğur DEMİR Schneider’in etkisi de önemli. Aynı dö konuşma defterlerinde “Sen kar nem Lesegesellschaft’ın (Edebiyat Der şılaşmıştın, nasıl piyano çalıyordu neği) toplantılarına katılıyor. Kitapta 9. Mozart?” diye notları var. Yine Senfoniyi anlatırken de vurguluyorum; Beethoven’in “Mozart, benim daha Bonn’dan ayrılmadan Schiller’in yanımda hiç piyano çalmadı” şek (Friedrich) şiirlerine ilgisi var. Ayrıca linde bir ifadesi olduğu da söyle Goethe’ye (Johann Wolfgang von) de büyük bir ilgisi var. Goethe’nin yapıt Gamze Akdemir, Aydın Büke ile Beethoven’in yaşadığı dönemin sosyopolitik bir incelemesi de olan kitabı üzerine söyleşti. niyor. Pek çok müzik tarihçisini tanıştıklarına inanmakta güçlüğe SAYFA 26 n 11 ARALIK 2014 C U M H U R İ Y E T K İ T A P S A Y I 1295