Katalog

Cumhuriyet 20 29 EKİM 2023 PAZAR Cumhuriyet SANATÇILARDAN Afife Jale Cumhuriyet ‘YÜZÜNCÜ YIL’ MESAJLARI (1902-1941): Afife Jale, Türk kadınlarının tiyatro sahnesinde yer almasına öncülük ederek Türk tiyatrosunda sembol bir isim oldu. İlk Cumhuriyet defa İstanbul’un Kadıköy ilçesindeki ‘100 bin kere teşekkür’ Apollon Tiyatrosu’nda sahnelenen Hüseyin Suat’ın “Yamalar” adlı GENCO ERKAL: oyununda Emel rolünü canlandırdı. Her şeyimi Cumhuriyet’e borçluyum. Böylece Türk tiyatrosunda sahneye Aklım, fikrim, vicdanım, dünya görüşüm, çıkan ilk Müslüman kadın oyuncu bağımsızlık, özgürlük, barış tutkum, oldu. Asıl ismi Afife olan sanatçı, bu oyunda “Jale” takma laiklik, insan hakları, kadın erkek eşitliğine inancım, insan emeğini en yüce değer kabul ismini kullanmış ve daha sonraları Afife Jale adıyla anılmaya edişim, sanatın gücüne yürekten bağlılığım, başlanmıştı. Sahneye çıktığı ilk gecenin tarihi olarak hepsini ve daha fazlasını Cumhuriyet’e ve kaynaklarda farklı tarihler yer alır. Bu tarih kimi kaynaklara Mustafa Kemal Atatürk’e borçluyum. 100. göre 1920 yılının 9 Eylül gecesi, kimine göre yılda 100 bin kere teşekkür ediyorum. 13 Nisan 1920, kimine göre ise 23 Nisan 1920’dir. yazılmaya ve sahnelenmeye başladı. ‘Hep yaşayacaklar’ 1940’lı yıllarda Devlet Konservatuvarı ilk mezunlarını verdi; şehir tiyatroları gelişti, özel tiyatrolar yurt çapında turnelere TÜRK TİYATROSU... MÜJDAT GEZEN: Ben 29 Ekim 1943’te çıktı; çocuk tiyatroları kuruldu. 1949’da doğdum. Ağabeyim 30 Ağustos’ta doğmuş. Türk tiyatrosu, Türkiye’de kırsal dergisini 25 sayı yayımladı. Devlet Tiyatro ve Operası Yasası yürürlüğe Ablam bir şeker bayramında. Babamın kesimlerdeki köy tiyatrosu ile kentlerdeki Belediye Meclisinin 1 Kasım 1920’de matematiği kuvvetliydi. Ben küçükken 29 girdi. Çeşitli kentlerde perdelerini açan Ekim kutlamalarını benim doğum günüm halk tiyatrosunu içeren geleneksel Türk yaptığı toplantıda kurum için yeni bir Devlet Tiyatroları; turneler düzenleyerek için zannederdim. Anneme bir gün demişim tiyatrosu ve 19. yüzyılın ikinci yarısında yönetmelik hazırlandı ve Darülbedayi Türkiye’nin her yanında izleyiciye ulaşır ki “Anne bu kadar masrafa ne gerek Osmanlı Devleti’ndeki Batılılaşma hareketi yalnız bir tiyatro topluluğu olarak kabul hale geldi. İstanbul Şehir Tiyatroları adını var. Çünkü havai fişekler, fener alayları, ile ortaya çıkan Batılı tarzdaki Türk edildi. Darülbedayi’den ayrılıp Almanya’ya alan Darülbedayi çeşitli semtlerde beş gösteriler... O zamanlar 29 Ekim’i kutlarken tiyatrosunu ifade eder. Geleneksel halk giden Muhsin Ertuğrul, 1921’de sahneye sahip oldu. Halkevleri ve Köy yas tutma gibi baheneler yoktu. Adam gibi tiyatrosu 19. yüzyılda Batı tiyatrosuyla döndüğünde kurumun yöneticisi olarak Enstitüleri, tiyatroyu İstanbul ve Ankara kutlardık. Biz 100. yılda da öyle yapacağız. birleşerek Tulûat Tiyatrosu adında yeni tayin edildi. Cumhuriyet ve hep yaşayacak... dışında yaygınlaştırmaya hizmet etti. bir tarza dönüşmüş; metinli tiyatroya Ahmet Muvahhit, İ. Galip, Behzat Hâki, 1951’de Halkevlerinin kapatılması, geçiş aynı yüzyılda gerçekleşmişti. Raşit Rıza ile birlikte kurumu yeniden 1954’te Köy Enstitülerinin klasik öğretmen Cumhuriyetin ilanından sonra Devlet canlandırmaya çalıştı. Ancak sanatçılar okullarına dönüştürülmesi ile kültür- ‘Uyanık ve birlik olalım’ Konservatuvarı 1940’lı yıllarda ilk kurumun yönetiminin kendilerine reform hareketlerini tüm Anadolu’ya mezunlarını vermiş; Halkevleri ve Köy bırakılmasını isteyince Darülbedayi’den METİN AKPINAR: yaygınlaştırılması çabası yarım kaldı. Cumhuriyet her şeye rağmen bir Enstitüleri, tiyatroyu İstanbul ve Ankara çıkarıldılar. 1926’da kuruma yeni Tiyatro tarihinin en önemli toplulukları yüzyıldır hayatta ve yaşıyor. Cumhuriyet dışında yaygınlaştırmaya hizmet etmişti. bir çalışma düzeni getirildi. Bu arada olan Dostlar Tiyatrosu ve Arena 30 Ekim’de 101. yaşından gün alacak. 1970’lerde pek çok topluluk, politik yurtdışına gitmiş olan Muhsin Ertuğrul Tiyatrosu’nun çekirdeğini oluşturan Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün dediği tiyatro üstünde durmuştur. 1970’li yılların 1927 yılı başlarında yurda döndüğünde Ankara Deneme Sahnesi 1955’te kuruldu. gibi sonsuza kadar yaşayacak. Yeter ki sonlarında, daha çok eğlencelik bir tekrar kurumun başına getirildi. Bu 1958’de Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih- Cumhuriyetçiler uyanık ve birlik olsun. tiyatro anlayışı yaygınlaşmış; 1980’lerde dönemde Darülbedayi daha önceki basit Coğrafya Fakültesi’nde bir tiyatro enstitüsü Her Cumhuriyet Bayramı Türk milletine tek kişilik oyun türünde bir patlama komedi ve bulvar oyunları yerine tiyatro kutlu olsun. kuruldu; 1964’te dört yıllık eğitim veren yaşanmıştı. tarihinin büyük oyunlarını repertuvarına bir tiyatro kürsüsüne dönüştü. 1960- aldı. 1931 yılında resmen İstanbul 1980 arasında özel tiyatroların sayısı arttı. Darülbedayi Büyükşehir Belediyesi’ne bağlanan, ‘Değerlere sahip çıkalım’ Amatör tiyatro toplulukları kuruldu. Darülbedayi, ilk kez 20 Ocak 1916 1934 yılında Şehir Tiyatrosu adını alan Kabare türü ve müzikaller gibi yeni türler yılında, Emile Fahre’nin eserinden RUTKAY AZİZ: Darülbedayi günümüzde faaliyetlerini de denendi. 1970’lerde pek çok topluluk Öncelikle Cumhuriyetimizin 100. yaşını uyarlanan “Çürük Temel” isimli oyunla İstanbul genelindeki sahnelerde politik tiyatro üstünde durdu. Ankara Sanat yürekten kutluyorum. Başta Mustafa Tepebaşı Kışlık Tiyatrosu’nda perdelerini sürdürmektedir (bkz. İstanbul Şehir Tiyatrosu’nun ve Dostlar Tiyatrosu’nun Kemal olmak üzere tüm yaratıcılarını açtı. Darülbedayi’nin oynadığı ilk yerli Tiyatroları). başını çektiği ve kendilerini “devrimci sonsuz sevgim ve saygımla anıları önünde oyun, Halit Fahri Bey’in Baykuş adlı tiyatrolar” olarak adlandıran gruplar tiyatro eğiliyorum. Dünyanın ve ülkemizin Cumhuriyet döneminde tiyatro manzum eseri oldu. İlk defa 2 Mart 1917 hayatının önemli bir adımıydı. Bu dönemde bugün içinde bulunduğu koşullarda gecesi oynanan bu oyunu Muhsin Ertuğrul 1930’lu yıllarda, modern bir ulus inşa Devlet Tiyatroları Adana, Antalya, Trabzon, Cumhuriyetimiz ne yazık ki çürümüşlüğün sahneye koydu ve başrolü üstlendi. 1918- etme sürecinde geliştirilmiş yeni tarih ve kirliliğin darbelerini yemekte. İlkeli, Diyarbakır gibi kentlerde yayılmayı onurlu, dürüst, ahlaklı, yalansız tutum ve 1920 yılları arasında “Temaşa” adlı tiyatro tezini destekleyecek mahiyette oyunlar sürdürdü. davranışlara dayanarak Cumhuriyetimizin değerlerine sahip çıkmakla yükümlüyüz. Bu ülke ve halk bunu çoktan hak etti. İstanbul Resim ve Heykel Müzesi ‘Varoluş sebebimiz’ . yüzyıl Osmanlı resim ve heykel sanatı ve açılış sergisinin yetmiş iki yıl sonra sembolik bir başlıklı sergi idi. Müze, 10 yıl süren inşaat teşekkürü müziğimle armağan FAZIL SAY: 19Cumhuriyet döneminin başlıca eserlerinin tekrarıydı. sürecinin ardından Aralık 2021’de yeniden etmek istedim. Cumhuriyetimiz, aslında toplandığı İstanbul Resim ve Heykel Müzesi 2012’de Veliaht Dairesi’ndeki restorasyon açıldı. İstanbul Resim ve Heykel Müzesi’nin Her birey gibi, ben de hepimizin varoluş sebebidir. (İRHM), 20 Eylül 1937’de Türkiye’nin ilk güzel tamamlandı; ancak bina tekrar müzeye tahsis koleksiyonunda, Türk ve dünya sanatçılarına gözlemledim, tarihin ve Bugün , biz sanatçılar, sanatlar müzesi olarak Dolmabahçe Sarayı’nın edilmedi. Bu nedenle koleksiyon, Tophane’de ait resim, heykel, özgün baskı yapıtları, toplumun akışında, müzisyenler, Veliaht Dairesi’nde hizmete giren, günümüzde bir liman deposundan müzeye dönüştürülen Antik ve Rönesans dönemlerinden heykel tartıda, doğrusu ülkemizde ve dünyada Tophane’deki Antropo No: 5’te hizmet veren yeni binasına taşındı. Yeni müze binası, Sedad mülajlarının yanı sıra müzeye bağış yoluyla yanlışı, iyisi kötüsü, varsak, Atatürk’ün sanat müzesi. Müzenin açılışına, Dolmabahçe Hakkı Eldem tarafından tasarlanıp 1955’te gelmiş özel koleksiyonlardan yapıtlar da aydınlığı karanlığı vizyonuyla kurduğu Sarayı’nda kalmakta olan Atatürk, törene yapılmış 5 no’lu antrepo binasının yerine, bulunuyor. 19. yüzyıl ile 20. yüzyılın ilk yarısına olmuştur, zıtlıklar Cumhuriyetimiz manevi kızı Ülkü ile birlikte katıldı. öğrencisi Emre Arolat tarafından eski binanın ait çalışmaların daha kapsamlı olduğu müze olması da doğası ve dünya yarışında 1970’lere kadar Türkiye’deki tek sanat müzesi temeline bağlı kalınarak ve cephesi birebir koleksiyonunda 10 bin 140 resim, 651 heykel gereğidir. Zor varolma felsefesi olarak kalmış. Türkiye’nin en önemli modern referans alınarak 2011 yılında inşa edilmiştir. var. Resim bölümünde, çoğunlukla yağlı dönemlerden, sayesinde varız. Türk resim koleksiyonun sahibi ve Türkiye’nin Müzenin koleksiyonlarının bir kısmı 2014’ten boya olan yapıtlar yer alıyor. Sabri Berkel’in 4 zor virajlardan Müteşekkiriz. birçok büyük ilindeki sanat müzelerinin itibaren Karaköy’deki 5 no’lu Antrepo’nun bin 468 eseri müzenin envanterinde kayıtlı. geçilmiştir elbet. 53 yaşındayım, yani bu Önemli olan, ve Devlet Sanat Galerileri’nin kaynağı girişinde yer alan geçici sergi salonlarında Ayrıca koleksiyonda 10 ikon, 107 seramik 100 yılın 53’ünü ben insanlığa gerçek durumunda. Milli Saraylar Daire Başkanlığı’na düzenlenen sergiler yoluyla ziyaretçilerle ve 79 hat eseri yer alıyor. 18. ve 19. yüzyıl de yaşadım. katkılar sunarak, Türk halkı ve Gururla kutluyorum 100. ait müze binası 2007 yılında restorasyona girdi buluşturuldu. Bu sergilerden ilki, 15 Şubat-15 Batılı sanatçılarla çağımız sanatçılarından Türk bireyleri olarak gelecek Yılımızı. Bu kapsamda bir ve müze kapandı. 2009’da binanın onarılan Mart 2014 arasında düzenlenen “Elvah-ı André Derain, Levy, Matisse, Picasso, Utrillo yüzyıllara aydınlıkla, barış ve büyük Senfoni, bir Marş bölümünde “Serginin Sergisi” adlı bir sergi Nakşiye’den Günümüze MSGSÜ Resim ve gibi sanatçıların yapıtları da koleksiyon güzellikle uzanmaktır. besteledim, kendi adıma düzenlendi. Bu sergi, müzenin 1937 yılındaki Heykel Müzesi Koleksiyonlarından Seçkiler” kapsamında. Karşıyaka’da aydınlanma tarihine ışık tutan sergi: Değişimin cesur öyküsü! Türkiye Cumhuriyeti’nin 100. yılı onuruna, Karşıyaka Be- nı Dr. Cemil Tugay, “Türkiye Cumhuriyeti, kurtuluş, kuru- lediyesi tarafından açılan “Bir Millet Uyanıyor” sergisi, yo- luş ve sonrası bakımından sözcüğün tam anlamıyla bir mu- ğun ilgiyle karşılandı. cizedir. Az zamanda çok iş yapmanın, 10 yılda 15 milyon Çatı Bostanlı Sergi Salonu’nda açılan sergi, Cumhuriye- genç yaratmanın, tarihin çöplüğüne yuvarlanacakken kısa tin ilan edilişinden Mustafa Kemal Atatürk’ün vefat ettiği zamanda çağdaş dünyada onurlu bir yer edinmenin yaşan- 1938 yılına uzanan on beş senelik sürece odaklanıyor. Bir- mış destanıdır. Bu sergi de ülkemizi yeniden doğuşa taşı- biri ardına, nefes kesercesine yapılan devrimlere, uygula- yan değişimin cesur öyküsüdür. Türkiye Cumhuriyeti’nin nan siyasi ve ekonomik kararların gündelik hayattaki yan- 100. yılını görebilme şansına sahip olmuş bir nesil olarak, sımalarına, geleceğine sahip çıkan neslin eseri olan genç bu mirasın kıymetini mutlaka bilmeli, idrak etmeliyiz. Biz- Cumhuriyete tanıklık eden sergi, gençliğinin coşkusunu ler, dünyaya gelmiş en büyük devrimcinin kurduğu Cum- yeniden yaşamaya, değişime dair inancı ve gücü hep bir- huriyetin onurlu milletinin mensupları olduğumuzu hatırla- likte hatırlamaya davet ediyor. malıyız. Bu inançla, tüm yurttaşlarımızı Türk devriminin öy- BİR MUCİZENİN ÖYKÜSÜ küsüne tanık olmaya bekliyoruz” diye konuştu. Sergi, 19 Mayıs 2024 tarihine kadar ziyaretçilerini ağırlamaya de- Aydınlanma tarihine ışık tutan serginin mutlaka ziyaret edilmesi gerektiğini vurgulayan Karşıyaka Belediye Başka- vam edecek. (Bu bir ilandır.)